Binnen het aansprakelijkheidsrecht is de onrechtmatige daad een belangrijk begrip. Kort gezegd gaat het om gedrag dat niet mag en waardoor een ander schade lijdt.

In Nederland geldt als uitgangspunt dat iedereen zijn eigen schade draagt. Dat betekent dat je normaal gesproken je schade niet op een ander kunt verhalen. Dit is alleen anders als iemand juridisch aansprakelijk is voor die schade.

In de praktijk is er vaak een verzekering die de schade betaalt. Maar juridisch gezien gaat het altijd eerst om de vraag of iemand aansprakelijk is. De onrechtmatige daad is één van de belangrijkste redenen waarom iemand aansprakelijk kan zijn.

Is er sprake van een onrechtmatige daad en is aan alle voorwaarden voldaan, dan moet de schade meestal door de andere partij worden vergoed.

Wanneer is er sprake van een onrechtmatige daad?

Van een onrechtmatige daad is sprake in drie situaties:

  • je maakt inbreuk op een recht van een ander
  • je handelt in strijd met een wettelijke plicht
  • je handelt in strijd met wat volgens de samenleving normaal en zorgvuldig is

Eén van deze drie is al voldoende om te spreken van een onrechtmatige daad.

Voorbeeld:
Iemand rijdt door rood en veroorzaakt een aanrijding. Door door rood te rijden wordt de verkeerswet overtreden. Dat is een onrechtmatige daad.

Let op: niet in elke situatie waarin iets onrechtmatig is gedaan, moet ook schade worden vergoed. Daarvoor moet iemand ook echt aansprakelijk zijn.

Wanneer is iemand aansprakelijk?

Om schade te kunnen verhalen, moet aan vijf voorwaarden zijn voldaan. Pas als aan alle vijf eisen is voldaan, is er sprake van aansprakelijkheid.

  1. Onrechtmatige gedraging
  2. Toerekenbaarheid
  3. Schade
  4. Causaal verband
  5. Relativiteit

Hieronder leg ik deze voorwaarden stap voor stap uit.

1. Onrechtmatige gedraging

Volgens de wet is een gedraging onrechtmatig als:

  • iemand een recht van een ander schendt
  • iemand een wettelijke regel overtreedt
  • iemand zich niet houdt aan de ongeschreven regels van zorgvuldigheid

Soms is een onrechtmatige gedraging toch toegestaan. Dit heet een rechtvaardigingsgrond.

Voorbeeld:
Rechtvaardigingsgrond: Bij brand slaat iemand een ruit in om een kind te redden. Normaal mag je geen ruit inslaan, maar in deze situatie is dat toegestaan. Er is dan geen aansprakelijkheid, ook al is er schade.

2. Toerekenbaarheid

Als vaststaat dat er onrechtmatig is gehandeld, wordt gekeken of dit aan de dader kan worden toegerekend.

Dat is het geval als:

  • het de schuld is van de dader
  • of als de wet of de samenleving vindt dat de schade voor rekening van de dader moet komen

Daarnaast bestaat er risicoaansprakelijkheid. Dan is iemand aansprakelijk zonder dat er sprake is van schuld.

Voorbeelden van risicoaansprakelijkheid

  • een werkgever voor fouten van een werknemer tijdens het werk
  • ouders voor schade veroorzaakt door hun jonge kinderen
  • de bezitter van een dier dat schade veroorzaakt

3. Schade

Zonder schade is er geen recht op schadevergoeding.

Er zijn twee soorten schade:

  • materiële schade, zoals medische kosten of inkomensverlies
  • immateriële schade, zoals pijn, verdriet of psychisch leed

De schade moet zo goed mogelijk worden onderbouwd, bijvoorbeeld met medische gegevens, loonstroken of facturen.

4. Causaal verband

De schade moet het gevolg zijn van de onrechtmatige gedraging.

Met andere woorden:

Zonder de fout zou de schade niet zijn ontstaan.

Voorbeeld:
Iemand rijdt door rood en veroorzaakt een botsing. De schade aan de auto is een direct gevolg van dat gedrag. Die schade kan worden verhaald.

Niet alle gevolgen worden altijd volledig vergoed, vooral als dat onredelijk wordt gevonden.

5. Relativiteit

De laatste voorwaarde is de relativiteit. De overtreden regel moet bedoeld zijn om deze persoon tegen deze schade te beschermen.

Voorbeeld:
Verkeersregels zijn bedoeld om verkeersdeelnemers te beschermen tegen ongevallen. Als iemand die regels overtreedt en een ander raakt, is aan de relativiteit voldaan.

Eigen schuld

Ook als aan alle voorwaarden is voldaan, kan er sprake zijn van eigen schuld.

Dat betekent dat de benadeelde zelf heeft bijgedragen aan het ontstaan van de schade.

Voorbeeld:
Iemand steekt onverwacht over en wordt aangereden door een auto die te hard rijdt. Dan kan de schade bijvoorbeeld voor 30 procent voor rekening van het slachtoffer blijven.

De rechter mag hiervan afwijken als dat redelijk wordt gevonden, bijvoorbeeld bij ernstig verwijtbaar gedrag van de andere partij.

Hulp nodig?

Advocaten gebruiken de onrechtmatige daad vaak als een oplossing wanneer schade niet op een andere manier kan worden verhaald. In sommige situaties kan worden bekeken of sprake is van een onrechtmatige daad.

Onze juridische adviseurs denken met je mee en bekijken of jouw situatie daarvoor in aanmerking kan komen. Als dat nodig is, brengen wij je in contact met een advocaat die is gespecialiseerd in het aansprakelijkheidsrecht. Je kunt op werkdagen tussen 9.00 en 17.15 uur telefonisch contact opnemen via 088-6002811 (gebruikelijke belkosten) tegen de gebruikelijke belkosten. Je kunt ook het contactformulier invullen. Wij helpen je graag vrijblijvend verder.

Verhalen van onze juristen